زهرا طهماسبی

به منظور بررسی صفات ریختی ژنوتیپ های لوبیای سیاه تحت شرایط نرمال و محدود آبیاری 11 ژنوتیپ لوبیای سیاه و3 ژنوتیپ با رنگ روشن تر بعنوان شاهد در دو آزمایش جداگانه بدون تنش(نرمال) و تنش خشکی(آبیاری محدود) در طرح بلوک های کامل تصادفی هر کدام در سه تکرار در مزرعه آموزشی وپژوهشی دانشگاه ایلام واقع در شهرستان مهران در سال1391 کاشت شدند. نتایج حاصل از تجزیه مرکب داده‌های آزمایشی نشان داد صفات مورد بررسی تحت تاثیر تنش خشکی قرار گرفتند. همچنین تنوع در بین ژنوتیپ ها از لحاظ تحمل به خشکی وجود دارد. بطور کلی تنش آبی می تواند به طور محسوس بر روی عملکرد ژنوتیپ های لوبیای سیاه تاثیر بگذارد واز بین اجزاء عملکرد بیشترین تاثیر را بر روی تعداد غلاف داشته است. بیشترین تغییرات مربوط به عملکرد دانه در ژنوتیپ 1140 و کمترین تغییرات مربوط به ژنوتیپ 1187 رخ داده است. همچنین بر این اساس می توان ژنوتیپ 1183 را به عنوان متحمل ترین و ژنوتیپ 1140را به عنوان حساس ترین ژنوتیپ به تنش از لحاظ تغییرات در عملکرد عنوان نمود. با توجه به اینکه درصد تغییرات ژنوتیپ های شاهد بیشتر از ژنوتیپ های لوبیای سیاه است می توان نتیجه گرفت که بطور کلی ژنوتیپ های لوبیای سیاه نسبت به ژنوتیپ های شاهد مقاومت بیشتری به تنش خشکی داشتند. براساس همبستگی عملکرد در شرایط تنش و بدون تنش با شاخص های تحمل به خشکی،شاخص های STI، GMP و MPبه عنوان بهترین شاخص های تحمل به خشکی در شرایط تنش وشاخص های MP، TOL، GMPو STIبه عنوان بهترین شاخص های تحمل در شرایط بدون تنش بودند.بر اساس تجزیه به مولفه های اصلی بر روی شش شاخص و عملکرد در حالت تنش و نرمال در ژنوتیپ های مورد ارزیابی، مولفه اول با 2/68 درصد از کل تغییرات مولفه ی عملکرد و تحمل به تنش و مولفه دوم با 7/30 درصد ازکل تغییرات داده ها بعنوان مولفه حساسیت به تنش خشکی نامگذاری شدند.