مقدمه: ﻛﺸﺖ ﺑﺎﻓﺖ ﺑﻪ ﻣﻨﻈﻮر دست یافتن ﺑﻪ میزان ﺑﺎﻻﻳﻲ از ﺑﺎززاﻳﻲ، اولین گام برای انتقال ژن است. کنجد نسبت به کشت بافت بسیار سرسخت بوده و استفاده از روشهای بیوتکنولوژی جدید برای بهبود ژنتیکی آن محدود شده است. بنابراین کنجد یکی از گیاهانی است که برای کشت بافت و باززایی موثر به پروتکل مناسب نیاز دارد. مواد و روشها: در اﻳﻦ ﭘﮋوﻫﺶ میزان ﻛﺎلوس زاﻳﻲ و باززایی ﻣﺴﺘﻘﻴﻢ سه ریز نمونه (کوتیلدون1 ، کوتیلدون2 و هیپوکتیل) دو رقم کنجد (دشتشتان و داراب) در تنظیم کنندههای رشدی متفاوت شامل BAP در پنج سطح (صفر، 5/4، 5/5، 5/6 و 5/7 میلی گرم در لیتر)، IAA در 4 سطح (صفر، 5/0، 1 و 2 میلی گرم در لیتر) و Agno3 در غلظت 5 میلی گرم در لیتر مورد بررسی قرار گرفت. شاخسارهها در محیط ریشه زایی کشت شدند. طرح آزمایشی مورد استفاده در این پژوهش، به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا" تصادفی و در سه تکرار بود. یافتهها: طبق نتایج بدست آمده باززایی در ریزنمونه هیپوکتیل و کالوس زایی در ریزنمونه کوتیلدون 1 و کوتیلدون2 در هیچ یک از ژنوتیپها مشاهده نشد. نتایج نشان داد برای صفت وزن تر کالوس تیمار 5/5 میلی گرم در لیتر BAP با 1 میلی گرم در لیتر IAA ، صفت وزن خشک کالوس تیمار 5/6 میلیگرم در لیتر BAP با 1 میلیگرم در لیتر IAA رقم دشتستان، صفت قطر کالوس تیمار 5/5 و 5/6 میلی گرم در لیتر BAP با 1 میلیگرم در لیتر IAA رقم دشتستان و صفت کالوس زایی تیمار 5/5 میلیگرم در لیتر BAP با 5/0 و 1 میلیگرم در لیتر IAA رقم دشتستان دارای مقادیر بالاتر بودند. نتیجهگیری: بیشترین میزان باززایی در ریزنمونه کوتیلدون 1 با 5/6 میلی گرم در لیتر BAP و 1 میلیگرم در لیتر IAA رخ داد. در نهایت، این محیط به عنوان یک محیط کارآمد برای باززایی این ارقام کنجد توصیه شد. پس از گذشت 15 روز، تمامی شاخسارهها ریشه دادند و گیاهچهها به گلدانی با بستر پرلیت و کوکوپیت منتقل شدند.
