هدف از نگارش مقالۀ حاضر، شناسایی فرایندهای واجی مرکزیشدگی و قلب در گونههای کردیایلامی بر اساس «چارچوب واجشناسی زایشی» میباشد. به این منظور «20» گویشور انتخاب و از طریقِ پرسشنامۀ تدوینشده با آنها مصاحبه کردهاند. بهعلاوه نگارنده نیز گویشور گونۀ کردی فیلی و آشنا به سایر گونهها میباشد. در انجام این پژوهش از منابع مکتوب مانند: پایاننامه، مقاله و سایر کتابهای موجود در این زمینه نیز به عنوان پیشینۀ پژوهش استفاده شده است. از میان 600 دادۀ جمعآوری شده، به علت محدودیت حجم مقاله مهمترین آنها مطرحشدهاند. این دادهها بر مبنای الفبای بینالمللی «آی پیای» آوانگاری شدهاند و روش پژوهش به صورت توصیفی-تحلیلی میباشد. برخی از مهمترین دستاوردهای پژوهش عبارتاند از: 1.همخوانهای قبل از واکۀ /o/ که دارای مشخصۀ [پیشین] هستند، با ایجاد همگونی بین واکه و همخوان در این مشخصه، واکۀ پسین /o/ به واکۀ مرکزی [] تبدیلمیشود.2. در میان دو همخوان متوالیِ گرفته، اگر 1C یک همخوان تیغهای و 2C همخوانی ملازی یا نرمکامی باشد، فرایند قلب بین دو همخوان مجاور در یک هجا اتفاقمیافتد. 3. در خوشههای پایانیِ واژههایِ گونههای کردی ایلامی، اگر توالی دو همخوان وجود داشتهباشد و عضو دوم توالی دارای مشخصۀ [- رسا] باشد، فرایند قلب اتفاق میافتد تا اصل رسایی رعایتشود.
