هدف از پژوهش پیشرو تحلیل و توصیف فرایند همگونی واکه و همخوان بر اساس رویکرد واجشناسی خودواحد در گونه کردی ایلامی بهمنظور یافتن همخوانها و واکههای دخیل در این گونه و مشخص کردن بسامد هریک از آنها میباشد. این رویکرد بهخوبی فرایند همگونی را از طریق نشاندادن گسترش مشخصهها از یک لایه به لایۀ دیگر بهصورت سلسلهمراتبی تبیین میکند. روش پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی است، به این صورت که دادههای پژوهش از طریق مصاحبه با 12 گویشور بومی گونۀ کردی ایلامی شامل 6 مرد و 6 زن 40 تا 65 ساله و کمسواد بهدست آمد. همچنین نویسندگان بهعنوان گویشوران بومی گونۀ کردی ایلامی و آگاه به دانش زبانشناسی به قضاوت دادههای گردآوریشده پرداختند و پس از اطمینان از درستی دادهها، آنها را با استفاده از الفبای آوانویسی بینالمللی (آیپیای) آوانویسی کردند. پس از بررسی و تحلیل دادهها مشخص شد که واکهها و همخوانهای دخیل در فرایند همگونی میان واکه و همخوان بهترتیب شامل واکههای,,ɑ ə و غلتها و همخوانهای w, j, ʤ, G, h, ʔ بودند. همگونی میان واکههای افتاده/,ɑ/ ، میانی /ə/ و غلتهای [j, w] در مشخصۀ مدّرجِ افراشتگی بهصورت مرحله به مرحله صورت گرفت. به این صورت که واکههای افتاده به واکههای میانی و واکه-های میانی به واکههای افراشته تبدیل میشدند. همخوانها و واکههای گونۀ کردی ایلامیِ موردبررسی از نظر مشخصههای [- پسین، افراشته، پیوسته و سخت] با یکدیگر همگون شدهاند. از این میان، مشخصۀ [ افراشته] دارای بیشترین بسامد وقوع در میان واکهها و همخوانها بود و مشخصۀ [ سخت] دارای کمترین بسامد وقوع بود. افزونبراین، همگونی در این گونه از بُعد درجۀ شباهت، جهت و پیوستگی بهترتیب شامل همگونی ناقص (همگونی در یک یا چند مشخصه)، پیشرو یا پسرو و پیوسته بود. در برخی از دادهها پس از اعمال فرایند همگونی، بافت مناسبی برای ایجاد فرایندهای واجی دیگر مانند تضعیف، ارتقای واکه و کشش جبرانی فراهم شد که این فرایندها بهصورت مرحلهای بر واژهها اعمال میشدند.
